En tehlikeli değişimler normalleştirilerek gerçekleştirilir.

alt

Bir gün dönüp baktığınızda bazı şeylerin eskisi gibi olmadığını fark edersiniz. Ama o değişimin ne zaman başladığını hatırlayamazsınız. Çünkü hayatımızdaki en büyük değişimler, bir sabah uyandığımızda bir anda olmuş gibidir. Oysaki değişim; küçük tavizlerle, fark edilmeyen alışkanlıklarla ve zamanla "normal" kabul etmeye başladığımız davranışlarla ilerler.

İnsan zihni ilginçtir. Sürekli maruz kaldığı şeye alışır. Dün bizi rahatsız eden bir davranış, bugün sıradan gelebilir. Dün "Bu kadar da olmaz." dediğimiz bir olay, yarın "Artık böyle." cümlesine dönüşebilir. İşte tam da bu yüzden en tehlikeli değişimler, büyük gürültülerle değil; sessizce normalleştirilerek gerçekleşir.

Peki bu süreç nasıl işler? Ve neden çoğu zaman fark etmeyiz? Normalleşme Nedir?

Normalleşme, bir davranışın ya da durumun doğru olduğu anlamına gelmez. Sadece ona alıştığımız anlamına gelir. Psikolog Daniel Kahneman, insan zihninin belirsizlikten hoşlanmadığını ve tekrar eden durumları hızla sıradanlaştırdığını anlatır. Beyin, sürekli karşılaştığı uyarılara zamanla daha az tepki verir. Psikolojide buna “alışma” denir. Yani bir şeye uzun süre maruz kaldığımızda, onun etkisini daha az hissetmeye başlarız. Bu mekanizma bizi hayatta tutar. Ama bazen farkındalığımızı da azaltır.

Mesela:

• Hiçbir kurum bir gecede kültürünü kaybetmez.

• Hiçbir aile bir günde birbirinden uzaklaşmaz.

• Hiçbir toplum da değerlerini bir sabah uyandığında değiştirmez.

Her şey küçük adımlarla başlar.

• Bir toplantıda herkesin sözünü kesmek önce bir istisnadır, sonra alışkanlık olur.

• Verilen sözlerin tutulmaması önce şaşırtır, sonra "Zaten hep böyle." dedirtir.

• İnsanların birbirini dinlememesi önce rahatsız eder, sonra kimse bunun üzerinde durmaz.

En büyük değişimler, ilk yaşandığında değil; ikinci, üçüncü ve dördüncü kez yaşandığında güç kazanır.

İş hayatında sessiz değişimler…

Kurumlarda da benzer bir süreç yaşanır. İlk kez bir çalışan haksızlığa uğradığında ekip tepki gösterir. İkinci kez sessizlik olur. Üçüncü kez kimse şaşırmaz. Sonra insanlar konuşmayı bırakır.

Bir yöneticinin sürekli çalışanlarını bekletmesi, verilen sözlerin ertelenmesi, geri bildirim kültürünün kaybolması… Bunların hiçbiri bir günde kurum kültürü olmaz. Ama tekrarlandıkça normalleşir. Yönetim bilimci Edgar Schein, kurum kültürünün yazılı kurallardan çok, tekrar eden davranışlarla oluştuğunu söyler. İnsanlar, yöneticilerin söylediklerinden çok; sürekli yaptıklarını örnek alırlar. Kültürü değiştiren çoğu zaman büyük kararlar değil, küçük davranışların tekrar edilmesidir.

Günlük hayatta fark etmediğimiz değişimler…

Eskiden uzun uzun sohbet ederdik. Şimdi aynı masada otururken herkes kendi telefonuna bakabiliyor. Eskiden birini dinlemek doğal bir davranıştı. Bugün sözünü kesmeden dinleyen insanlar dikkat çekiyor. Eskiden nezaket sıradandı. Bugün teşekkür eden ya da özür dileyen insanlar "farklı" kabul ediliyor. Acaba gerçekten dünya mı değişti? Yoksa biz, değişen dünyaya fark etmeden uyum mu sağladık?

Normalleşen her şey doğru değildir!

İnsanların en büyük yanılgılarından biri şu: "Alıştıysak, demek ki normal." Oysa alışmak ile doğru bulmak aynı şey değildir. Bir davranışın sık görülmesi, onu doğru yapmaz. Bir uygulamanın yaygınlaşması, onu adil yapmaz. Bir yanlışın sürekli tekrarlanması, onu doğruya dönüştürmez. Tarih boyunca birçok yanlış, önce sıradanlaşmış; sonra sorgulanmadan kabul edilmiştir. Bu yüzden kendimize zaman zaman şu soruyu sormamız gerekir:

“Ben gerçekten buna inanıyor muyum, yoksa sadece buna alıştım mı?”

Belki de değişimi fark etmenin ilk adımı budur.

Peki, ne yapabiliriz?

Normalleşmenin önüne geçmek için büyük devrimlere ihtiyaç yok. Bazen küçük sorular yeterlidir.

• Bugün bana normal gelen şey, beş yıl önce de normal miydi?

• Bu davranışı ilk kez bugün görsem yine aynı tepkiyi verir miydim?

• Çocuğum bunu benden öğrense rahat hisseder miyim?

• Çalıştığım kurumda bu durum ilk yaşandığında nasıl karşılanmıştı?

• Buna gerçekten inanıyor muyum, yoksa sadece alıştım mı?

Bu sorular, zihnimizin otomatik pilottan çıkmasını sağlar.

Hayat, sadece bizi değiştirmez. Bizi, değişime alışan insanlara dönüştürür.

Ve belki de en büyük risk budur. Çünkü insan, büyük kırılmalardan çok; küçük tavizlerle değişir.

alt

M. Şeref Akkaş

Danışman- Eğitmen- Koç

“Hayatın bana verdiği
en iyi ödül, bilgilerimi ve deneyimlerimi paylaşma şansı!”

PAYLAŞ:

7/24

İLETİŞİM FORMU

 

Bana Yazın...